تاریخچه

دا.ا.ج داساسی قانون دیوسلو شپاړسمی مادی دحکم سره سم قضاییه قوه دافغانستان داسلامی جمهوری دولت خپلواک رکن دی.
قضاییه قوه له ستری محکمی، داستیناف له محکمو او ابتداییه محکمو څخه جوړه ده چی تشکیلات اوواکونه یې د قانون له لاری تنظیمیږی.

دافغانستان په قضایی نظام کی دستری محکمی پیژندنه
دنوی ستری محکمی له تشکیل وروسته دقضاییه ځواک ترکیب د 1384 کال دتصویب شوی دمحکمو دتشکیلاتو او واک دقانون له مخی په لاندی ډول دی:

  • الف: ستره محکمه
  • ب: داستیناف محکمی
  • ج: ابتداییه محکمی

داساسی قانون د 116 می مادی پربنست ،ستره محکمه د ستر قضایی اورګان په توګه دهیواد دقضاییه قوی په سرکی ځای لری.ستره محکمه درئيس، غړیو ،عالی شورا، دقضاییه ځواک دعمومی اداری آمریت او یو شمیر مسلکی او اداری ادارو په واسطه اړوندوچارو ته دقانون سره سم سازمان ورکوی.

عالی شورا دستری محکمی ترټولو لوړاورګان تشکیلوی چی دقضاییه ځواک ممثل ده. عالی شورا لاندی واکونه لری:

الف: په قضایی ساحه کی:

  • دقاضیانو جنایی او تادیبی قضایاووته رسیده ګی اودهغوی فیصله کول.
  • دقوانینو تفسیر.
  • دمحکمو پروروستیو پریکړو باندی نوی کتنه.
  • دقضا په ساحه کی دقانون دطرحی وړاندیز.
  • دمجرمینو دبیرته ورکړی (اعادی ) په هکله ددلیلونو څیړنه او دتصمیم نیول.
  • له یوی محکمی څخه بلی محکمی ته دڅیړنی دواک سپارل (دمحکمی بدلول).
  • دمحکمو د استهداګانو څیړل اوورته دځواب ورکول.
  • دقضایی تګلاری (رویی) دوحدت تامینول.

ب: په اداری ساحه کی:

  • د قضا دساحی پوری داړوندو مقرراتو او لوایحو تصویبول.
  • دحکومت په سلاد بودجی ترتیب اودهغی تطبیقول.
  • دمحکمو دادارو دفعالیتونو لارښوونه او ورڅخه څارنه.
  • دقاضیانو دذاتی چارو تنظیمول.
  • دقضایی چارو د تدقیق او مطالعاتو د پایلی څیړنه اودهغو په هکله تدبیرونو نیول.
  • دقاضیانو د پوهی دسطحی دلوړولو په اړوندد تدبیرونو نیول.
  • دقضایی احصایی دچارو تنظیمول.
  • د قضایی ځواک نوری چاری.

په افغانستان کی دقضایی تشکیلاتو تفصیل عبارت دی له:

لومړی – په ستره محکمه کی:دمدنی اوعامه حقوقو، سوداګریز (تجارتی) ،عمومی جزا ،عامه امنیت او دنظامی منسوبینو دوظیفوی جرمونو او دکورنۍ اوبهرنی امنیت پرضد جرمونو دیوانونه.

په هر دیوان کی دستری محکمی دوه غړی، یوشمیر قضایی مستشاران، قضایی راپورتران او اداری پرسونل ددندو په ترسره کولو بوخت دی.

دوهم – داستیناف محکمی:دهر ولایت په مرکز کی داستیناف محکمی یو ریاست شته دی چی لاندی دیوانونه لری:

  • دعمومی جزاء دیوان.
  • دعامه امنیت دیوان.
  • دمدنی او شخصیه احوالو دیوان.
  • دعامه حقوقو دیوان.
  • سوداګریز (تجارتی) دیوان.

دریم – ابتداییه محکمی:دولایتونو په مرکزونو کی په ښاری ابتداییه محکمو او دهری ولسوالۍ په مرکز کی د ولسوالۍ په محکمو باندی مشتملی دی.

څلورم – نوری محکمی:لکه دکوچنیانو محکمی، فامیلی محکمی ،سوداګریزی (تجارتی) محکمی اودنشه یی توکیو دیوان.

پنځم – دوثیقو اداری:دا اداری دولایتونو په مرکزونو کی قرار لری اودخلکو داړتیاوړ سندونه توثیقوی او په ولسوالۍو کی د وثیقو چاری دولسوالۍو دمحکمو په واسطه سرته رسیږی.

دستری محکمی مرکزی تشکیلات:
د1382 کال داساسی قانون پربنسټ دمحکموداداری چارو دتنظیم او په قضاییه قوه کی داصلاحاتو درامنځ ته کولو په موخه دقضاییه ځواک عمومی اداری آمریت تشکیل شوی دی چی د لاندی ریاستونو له لاری اړوندی چاری سرته رسوی.

  1. دمقام ددفتر ریاست: دقاضی القضات ددفتر چاری ،لیدنی کتنی، نړیوال مسایل او بهرنۍ اړیکی تنظیموی.
  2. دستری محکمی دتحریراتو ریاست: دعرایضو چاری تنظیموی، دجمهوری ریاست له مقام ،ملی شورا او نورو دولتی او غیر دولتی مراجعو سره دستری محکمی اړیکی ټینګوی.
  3. دستری محکمی دعالی شورا ددارالانشاء ریاست: دستری محکمی دعالی شورا اجرایی اودسکرتریت چاری تنظیموی، ددی شورا مصوبی، یاددښتونه، قرارونه او پریکړی تسویدوی اونهایی کوی یی اوله تصویب وروسته یی اړونده مراجعوته ابلاغوی.
  4. دتدقیق اومطالعاتو عمومی ریاست: داریاست دمحکمو استهداګانی، دقاضیانو دوسیی ترغور اومطالعی لاندی نیسی او په اړوند یی تدقیقی نظریی څرګندوی اودوروستی غور له پاره یی دستری محکمی عالی شورا ته راجع کوی.
    سربیره پردی دقوانینو او قضایی لوایحو چاری، داحصایی چاری، دقاضیانو زده کړه او ښوونه او دقضایی تجربو دتبادلی په موخه د قضایی سیمینارونو جوړول تنظیموی.
  5. د قضایی پلټنی ریاست: په هرو دریو کلونو کی په عای (نوبتی) ډول او په اختصاصی توګه دغوښتنی پرمـهال دمحکمو چاری تر تپوس او پلټنی لاندی نیسی.
  6. دوثیقو اوداسنادو دثبت ریاست: دمحکمو دوثیقو چاری له کیفی او کمی لحاظه ترغور لاندی نیسی او تنظیموی یی.
  7. دافتاء عمومی ریاست: دهغه پوښتنو په وړاندی چی داسلام دحقوقو په اړه صورت مومی دنظر په څرګندولو او شرعی فتوی په صادرولو لاس پوری کوی.
  8. دخپرونو ریاست: دقضاییه ځواک فرهنګی او خپرنیزی چاری دقضاء مجلی، میزان جریدی دخپرولو، دقضا د کتابتون، دکتابونو او قضایی رسالو دخپرولو، دنیت وړک د تنظیم اودستری محکمی دویب سایټ دفعالیت په ډګرونوکی اجراکوی.
  9. دمطبوعاتی دفتر ریاست: دستری محکمی مطبوعاتی چاری لکه دمحکمو د کار په ساحه کی دخبرونو، مرکو، مطبوعاتی کنفرانسونوخپرول او د مطبوعاتو او تلویزیون له لاری دقضاییه ځواک دفعالیتونوانعکاس تنظیموی اوخپروی یی
  10. مالی اواداری ریاست: دستری محکمی مالی، اداری اوحسابی چاری داړونده قوانینو ، مقرراتو او لوایحو سره سم تنظیموی.
  11. دکنترول او څارنی ریاست: له فساد او بډو سره دمبارزی په اړوند دنده ترسره کوی.
  12. دودانيو ریاست: دقضاییه ځواک داړتیاوړ ودانيو اودهغو په ساتنه موظف دی.
  13. دذاتیه ( بشری منابعو) چارو ریاست: دقضاییه ځواک دمنسوبینو ذاتی چاری د تقرر، تبدل، ترفیع او تقاعد په ګډون سرته رسوی.

دستری محکمی د غړیو ټاکل کیدل:
داساسی قانون د ۱۱۷ می او ۱۱۸ می مادی دحکم په پیروۍ چی شرحه یی وړاندی له نظره تیره شوه دا.ا.ج ستره محکمه د 1385 کال دزمری په ۱۵ مه نیټه دولسی جرګی له تایید وروسته په لاندی ترکیب سره ټاکل شویده:

A. الف: پوهاند عبدالسلام عظیمی | دا.ا.ج قاضی القضات او دستری محکمی رئيس.

ب: دستری محکمی غړی.

  1. قضاوت پوه بهاء الدین «بهاء».
  2. قضاوت پوه عبدالرشید« راشد».
  3. قضاوت پوه محمدعلیم «نسیمی».
  4. څارنپوه مولوی محمدقاسم«دوست».
  5. قضاوت پوه غلام نبی«نوائی».
  6. قضاوت پوه ضامن علی « بهسودی».
  7. قضاوت پوه محمد عمر« ببرکزی».
  8. پوهاند عبدالعزیز «عزیز».